202112.03

Zwolnienie od kosztów wynagrodzenia notariusza

Notariuszowi za dokonanie czynności notarialnych przysługuje wynagrodzenie określone na podstawie umowy ze stronami czynności, nie wyższe niż maksymalne stawki taksy notarialnej właściwe dla danej czynności (art. 5 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie).  Wysokość tego wynagrodzenia określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Zatem zasadniczo wysokość wynagrodzenia notariusza za dokonanie danej czynności ustalana jest w umowie rejenta ze stroną, która zamierza dokonać czynności w formie aktu notarialnego. Jeśli jednak wysokość proponowanego przez notariusza wynagrodzenia jest dla strony zbyt wysoka, z uwagi na jej stan majątkowy, zarobkowy, to notariusz nie powinien z tej przyczyny odmówić dokonania żądanej czynności, a pouczyć stronę o możliwości złożenia wniosku o zwolnienie do kosztów wynagrodzenia notariusza oraz sposobie i trybie złożenia takiego wniosku (art. 80 § 3 i 3 ustawy Prawo o notariacie). Powinien także wskazać stronie przesłanki uzasadniające żądanie zwolnienia od kosztów wynagrodzenia.

 Zgonie bowiem z treścią art. 6 §1 powoływanej ustawy – jeżeli strona czynności notarialnej nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść żądanego przez notariusza wynagrodzenia, może wystąpić z wnioskiem do sądu rejonowego właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania o zwolnienie w całości lub w części od ponoszenia tego wynagrodzenia. Jest to rozwiązanie analogiczne do instytucji zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym, zarówno w zakresie przesłanek, jak i trybu rozpoznawania takiego wniosku. Bowiem przesłanką uzyskania sądowego zwolnienia od kosztów wynagrodzenia notariusza jest sytuacja majątkowa, zarobkowa i osobista strony oaz – potrzeba dokonania czynności notarialnej.

Strona we wniosku o zwolnienie od kosztów wynagrodzenia notariusza, kierowanym do sądu rejonowego właściwym ze względu na jej miejsce zamieszkania (jednakże wyznaczenie notariusza może nastąpić poza właściwością miejscową sądu rejonowego) – musi wykazać, że rzeczywiście zapłata wynagrodzenia notariuszowi stanowiłaby uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla stronu i jej rodziny. Zatem – wystąpienie z wnioskiem wymaga dołączenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, które wskazują, że wnioskodawca nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść kosztów żądanego przez notariusza wynagrodzenia – formularz zgodnie ze wzorem zawartym w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 31.01.2006 r. w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym. Wszelkie okoliczności, powoływane we wniosku, winny być poparte stosownymi dowodami w postaci dokumentów.

Ponadto – co się tyczy drugiej przesłanki uzyskania zwolnienie od kosztów wynagrodzenia notariusza – we wniosku strona winna wykazać, że zachodzi potrzeba dokonania czynności notarialnej. Oceny zaistnienia tej przesłanki sąd dokonuje samodzielnie, na podstawie informacji zawartych we wniosku (nie zwraca się o opinię do właściwej RIN), a będzie ona spełniona w sytuacjach, w których strona jest zobowiązana dokonać żądanej czynności w formie notarialnej. Jednakże – nie zachodzi potrzeba dokonania czynności przez notariusza, jeżeli ten sam skutek strona może uzyskać w innym trybie (np. poświadczenie za zgodność z oryginałem dokumentu – takiego poświadczenia może dokonać pełnomocnik – adwokat lub radca prawny reprezentujący stronę d danej sprawie). Zatem we wniosku strona powinna wykazać, poza brakiem środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia notariusza, także – interes prawny w dokonaniu czynności notarialnej.

Jeśli sąd uzna, że spełnione są obydwie przesłanki – uwzględni wniosek wydając stosowne postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów i wyznacza notariusza do dokonania żądanej przez stronę czynności notarialnej. Za stronę zwolnioną od ponoszenia wynagrodzenia za dokonaną czynność notarialną wynagrodzenie ponosi Skarb Państwa.

Adwokat Agnieszka Zielińska-Heluszka